Assurancetourix
Mark Frequin
Elk verhaal van Asterix (en zijn goede vriend Obelix) start met de introductie van de hoofdrolspelers. Dat zijn uiteraard Asterix zelf, maar ook Obelix, die als kind in een bak met wonderdrank is gevallen, en de oude eerbiedwaardige druïde, die deze wonderdrank brouwt. Op deze introductie-pagina staat ook elke keer de bard Assurancetourix, de volkszanger. En deze bard wordt geïntroduceerd met de pittige tekst: “De meningen over hem zijn verdeeld. Hij zelf vindt dat hij geniaal is, maar anderen denken daar anders over; als hij zijn mond houdt wordt hij zéér gewaardeerd! “
Nu is het ongepast om de ambtenaar te vergelijken met een stripfiguur. En het zou helemaal tragisch zijn om het beeld van Assurancetourix daarbij te gebruiken. Maar opvallend is wel dat ambtenaren vinden dat zij belangrijk werk doen en dat zij dat goed doen, waarbij het werk ook nog spannend is om te doen. De campagne “werken bij de Overheid” draaide er om dat het leuk en spannend is om met ingewikkelde vraagstukken bezig te zijn. Dat is het zelfbeeld van ambtenaren, waarbij ook nog het gevoel bestaat dat er door veel ambtenaren hard en goed wordt gewerkt.
Maar anderen denken daar anders over! Bij ‘ambtenaren’ is er het beeld van een gortdroge in grijs pak geklede grijze man op een stevige dienstfiets met een broodtrommeltje onder de snelbinders. Saai werk door saaie werkers. Die waarschijnlijk op tijd naar huis gaan, niet hard werken (ook al lijkt het aantal ambtenarenmoppen hierover af te nemen) en bezig zijn het papier elke dag te verplaatsen van het in-bakje naar het uit-bakje. Met daarbij het sterke gevoel dat ambtenaren eerder tegenwerken dan service gericht zijn. Dat het een internationaal gegeven is, bleek toen ik in de USA een ambtenaar tegen zijn publiek hoorde zeggen: “I am from the government and I am here to help you” en de hele zaal in lachen uitbarstte.
Geen flitsende figuren dus, waarover het beeld bestaat dat het een stuk beter en met minder kan.
Verschillende beelden, sterker nog, tegenstrijdige beelden van dezelfde werkelijkheid. Dit roept de dubbele vraag op: zijn ambtenaren wel voldoende zelfkritisch?; maar ook: zien burgers wel hoe goed werk ambtenaren leveren?
Om met de eerste vraag te beginnen: natuurlijk is het goed dat ambtenaren meer kritisch naar zichzelf kijken. Het kan en moet altijd beter. En daar moeten wij ambtenaren niet moeilijk over doen. Wij moeten nog meer door de bril van burgers naar onszelf kijken. En niet miepen als er kritiek op ambtenaren wordt uitgeoefend. Dat moet ons juist scherp houden. En misschien moeten wij maar accepteren dat ons werk als saai wordt betiteld. In ons hart houden wij mogelijk het gevoel zowel Robin Hood als James Bond te zijn, maar naar buiten toe zijn wij niet altijd flitsend.
De tweede vraag is: waarom belt men bijvoorbeeld niet naar het energiebedrijf om te bedanken dat het licht het gisteravond deed? Of naar de brugwachter om te bedanken voor het openmaken van de brug of naar een beleidsambtenaar voor het afschaffen van een regel of……Waarom worden ambtenaren niet bedankt voor het werk dat zij verrichten?
Omdat het vanzelfsprekend is! Het is zuur dat alleen als zaken slecht zijn gegaan de weg naar warme gevoelsuitingen wordt gevonden. Maar that’s life! Is het erg dat niet zichtbaar is dat ambtenaren goed werk leveren? Niet leuk, bijvoorbeeld op verjaardagspartijen, maar ook niet erg. Wij moeten ook niet zelf gaan vertellen dat wij goed zijn. Dat moeten anderen doen. Het gaat niet om ons maar om het belang van de publieke zaak en een goed functionerende overheid. Het beste is als onze politieke bazen dat doen. Tony Blair gaf daar een voorbeeld van toen hij publiekelijk verkondigde: “This government is proud of its civil servants”! Onnederlands! Mogelijk zijn wij daarvoor te nuchter. Ook al delen politieke bazen wel degelijk in kleine kring complimenten uit. Zij doen dat niet richting burgers.
Ondanks het hoge waarheidsgehalte van de verhalen van Asterix en Obelix moet de conclusie zijn dat er geen wonderdrank is die ervoor zorgt dat ambtenaren ijzersterk zijn in de ogen van de burgers. Maar dat betekent niet dat wij niet ons mannetje staan! Zoals dat Gallische dorp dat moedig stand hield?!!
Mark Frequin is Directeur-generaal Wonen, Wijken en Integratie bij het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
Oei