In de publieke sector gebeurt het
Maarten Schurink en Hilde Veldhuis
Noodzaak als drijvende kracht achter verandering.
De economische crisis heeft gevolgen voor gemeenten. Minder inkomsten uit bijvoorbeeld het gemeentefonds en grondexploitatie en meer uitgaven voor onder andere bijstandsuitkeringen leiden tot noodzakelijke bezuinigingen. Op terreinen als werk en inkomen, zorg en jeugd zijn systeeminnovaties nodig. Tegelijkertijd hebben we te maken met veranderingen op de arbeidsmarkt. Ondanks de crisis zien we dat bepaalde groepen medewerkers nauwelijks te vinden zijn.
De combinatie van flinke financiële opgaven, heruitvinding van systemen en een verkrappende arbeidsmarkt leidt tot spannende vraagstukken. Deze lossen we alleen op wanneer we de huidige manier van organiseren loslaten en een nieuwe publieke sector neerzetten. Het gaat dan om keuzes in structuur, omvang en rolopvatting, maar vooral om een verandering in werkwijze. Een overheid die de hersens uit de mouwen steekt.
Hoe ziet de nieuwe publieke sector eruit?
Om onze opgaven waar te maken met minder financiële middelen, moeten we keuzes maken. Ons college heeft daar een duidelijke visie op: werken vanuit vertrouwen en verantwoordelijkheid. Vertrouwen op de oplossingsgerichtheid van burgers, partners en ambtenaren, geen overheid als geluksfabriek. Wat zijn vanuit zo´n uitgangspunt onze fundamentele opgaven? Waar liggen onze prioriteiten? Als we (en dan vooral de politiek) deze vragen beantwoorden, stoppen we met alle andere activiteiten. En gaan we de dingen die we doen op een slimme manier doen.
De verzorgingsstaat is allang achterhaald: te duur en niet passend in deze tijd. Daarom laten we veronderstellingen over wat de burger nodig heeft los en kijken opnieuw naar de rol van burgers. De overheid hoeft niet alles te faciliteren en te bedenken voor de burger. Dat kan hij steeds vaker prima zelf! We zijn op weg naar een ontplooiingsstaat, die uitgaat van de individuele ontwikkeling en participatie van de burger.
Naast de burger hebben we te maken met allerlei organisaties en partijen om ons heen. Hoe komen deze partners het beste tot hun recht? Hoe kunnen ze professioneel, effectief en goedkoop hun werk doen? Wat vraagt dat van onze samenwerking en de verdeling van verantwoordelijkheden?
De ontwikkelingen vragen dat we scherpe prioriteiten stellen en de kracht van de samenleving benutten. Maar laten we ook kritisch kijken naar de manier waarop we zaken georganiseerd hebben. Want veel opgaven kunnen we met minder financiële middelen realiseren als we het slimmer organiseren. Dat vraagt ambtelijk leiderschap en een kritische houding van iedereen.
De ambtenaar maakt het verschil!
Er is nog veel te kiezen, bedenken en te doen binnen onze organisatie. Vanzelfsprekendheden en routines kunnen juist nu doorbroken worden, omdat er een duidelijke noodzaak is. Het kan niemand ontgaan zijn dat we als gemeente met miljoenen minder onze opgaven moeten realiseren.
De ambtenaar heeft de naam van bureaucraat. In de werkelijkheid zien wij in Dordrecht steeds meer enthousiaste energieke mensen die verschil willen maken voor de stad waar ze werken. Zij nemen initiatief, zijn proactief en steken de hersens uit de mouwen. Dit betekent dat we in Dordrecht steeds naar de inhoud van ons werk kijken en de werkprocessen ter discussie stellen en herontwerpen.
En ‘we’ is iedereen in onze organisatie. We maken gebruik van de professionaliteit die we in huis hebben. Collega’s op alle niveaus zijn cruciaal om voorstellen te bedenken, om bezuinigingen te realiseren en vervolgens te delen in het succes. Ze geven zelf aan op welke wijze zij denken bezuinigingen in de organisatie te realiseren. Ze zijn zelf vaak onderdeel van de veranderingen en heffen soms zelfs hun eigen baan op.
Continue innovatie is de enige houdbare strategie voor een moderne overheid. Het is de manier om een toonaangevende gemeentelijke organisatie te zijn en te blijven. Het is onze overtuiging dat juist deze insteek ervoor zorgt dat wij de grote opgaven die nu voor ons staan aan kunnen. Sterker nog, dat we er beter uit kunnen komen. Daarom investeren we in de ontwikkeling van onze medewerkers. Dat doen we door onder meer het aanbieden van opleidingen, het stimuleren van interne mobiliteit en ontwikkeling in het dagelijks werk. Zodat we in staat zijn om continu te verbeteren en vernieuwen. Dat is goed voor mensen, voor onze organisatie en dus ook voor onze stad.
En daarom zijn wij trots!
En dat is waarom wij bij een (en vooral deze) gemeente werken. In deze tijd van systeeminnovatie, heruitvinden en (zelfs) bezuinigingen kunnen we verschil maken. Want we zien dat er veel mogelijk is. En juist nu ervaren we veel energie bij onze collega’s om ingesleten patronen te doorbreken.
Maarten Schurink is gemeentesecretaris bij de Gemeente Utrecht en Hilde Veldhuis adviseur organisatieontwikkeling bij de Gemeente Dordrecht
Oei