door Jeroen Sprenger
“Het Orwelliaanse 1984 is na 25 jaar werkelijkheid geworden, zie ik. Burgerservicenummers, DiGiD’s, Gemeenschappelijke Basisadministratie, Digitale Klantendossiers, Elektronische Patiëntendossiers en ook al webcam’s in de Coffee Corner. Big Brother weet en ziet alles…” Egbert Beter zuchtte. Hij had wel eens enthousiastere mensen door zijn huis rondgeleid. “Laten we maar even koffie nemen”, stelde hij voor. Zijn gast zocht een kruk aan een hoge tafel. “Hé, word je gesponsord door je vader, Douwe Egberts?” Meestal kon Egbert wel om dit voor de hand liggende grapje lachen, maar bij deze chagrijn kon hij slechts de glimlach van een boer met kiespijn produceren. En meer afgemeten dan anders, antwoordde hij dat de strenge integriteits- en Europese aanbestedingsvoorschriften dat in de weg stonden.
Naast het koffieapparaat hing een groot plasmascherm, waarop Rijksportaal werd getoond. In de nieuwsrubriek alle actuele berichten over kabinet en overheid. Egberts oog viel op ‘usb-stick’. Hij had de eerste regel van het bericht nog niet kunnen lezen, of hij hoorde die hatelijke stem weer van zijn gast. “Weer een usb-stick in verkeerde handen”. Via het touchscreen opende Egbert het hele bericht. Het betrof een voorval in het buitenland. Nauwelijks merkbaar haalde hij opgelucht adem. En ging maar in de tegenaanval. “Weet je waarom dit in ons land zo weinig voorkomt?” “Omdat het hier streng verboden is om informatie op een dvd of usb-stick mee naar huis te nemen? Bovendien kan je die bijna nergens laden of afspelen.” “Nee”, reageerde Egbert inmiddels weer zelfverzekerd als voorheen. “Omdat het niet nodig is. Alle gegevens zijn namelijk al thuis…”
Egbert legde rustig uit wat plaats- en tijdonafhankelijk werken betekent. De kleinere overheid kan maar moeilijk taken afstoten. De medewerkers willen wel flexibel werken, maar dan moeten ze daar wel een goed gevulde gereedschapskist voor ter beschikking krijgen. “U ergert zich waarschijnlijk ook aan loodgieters die terug naar de werkplaats moeten, omdat ze niet het goede gereedschap of de juiste hulpstukken bij zich hebben? Neemt u van mij aan, die loodgieter ergert zich waarschijnlijk nog veel meer. En zo is met de huidige ambtenaar ook. Die wil overal waar hij is kunnen werken. En daarbij toegang kunnen hebben tot alle informatiebronnen. Het Rijk één concern, zo is zijn redenering, dan moet het zich ook maar als een groot concern gedragen. Het Rijk heeft die boodschap begrepen. Waar ook ter wereld, de rijksambtenaar kan bij zijn spulletjes en neemt daarom nooit meer ‘werk mee naar huis’.”
Egbert pakte de lege koffiebekers en wilde ze in de container gooien, toen er op Rijksportaal een schermvullend bericht oppopte. Hij touchte het geluid erbij aan. Er was in de garderobe een tasje met vertrouwelijke dossiers gevonden. Die was bij de beveiliging af te halen. Zijn gast werd afwisselend bleek en rood in het gezicht. “Is er iets”, vroeg Egbert? “Dat is mijn tasje”, stamelde hij. “Had gisteren wat werk mee naar huis genomen, omdat ik per se iets wilde afronden. Moet het tasje even in de garderobe hebben laten staan, toen ik mijn handen wilde wassen. Moet het vergeten zijn doordat ik jou bijna direct tegen het lijf liep. Het is een pak van mijn hart, dat het terecht is. Maar voel me nu ook wel wat opgelaten.”
Egbert was verbaasd. Kon zijn wens om zout in de wonden te wrijven beheersen. Maar kon het toch niet laten om te vragen of de dossiers niet digitaal beschikbaar waren. “Jawel, maar ik heb me nooit aangemeld voor mobielwerken. Dacht dat je dan altijd online zou moeten zijn. Daar had ik geen zin in. Misschien moet ik me nu er toch maar aan geloven.”