Liefde is leuker met z’n tweeën
Leendert Maarleveld
De klaagzang over ambtenaren is populair. Die over politici eveneens. Afgeven op de overheid is het geluid van de straat. En omdat dit geluid de media vult, is het anti-overheidsgeluid ook het geluid van de gekozenen. Dat maakt de cirkel rond. Prof. Jouke de Vries verklaart deze toestand helder ("red de ambtenaar", Maarten nr 1. juni/juli 2010). Uitvoering van beleid wordt steeds lastiger, ambtenaren worden niet serieus genomen, er worden verwachtingen gewekt die niet waargemaakt kunnen worden. Vakmanschap wordt wegbezuinigd en de markt kan alles beter. Ideeën ontbreken. Mensen zijn een bezuinigingsfactor, taken niet echt. En dat van links tot rechts. Kortom, wie houdt er nog van de ambtenaar ? Wellicht alleen diens partner ?
Het zegt iets dat het eigenlijk wel lekker voelt, zo'n zwart-wit opsomming. Het compenseert de aanhoudende stroom laatdunkendheid over de overheid in het algemeen en de categorie medewerkers in dit geval in het bijzonder. En, voor wie graag Twittert, het kan nog korter. De Vries: "de politiek denkt niet na, maar zoekt wel zijn slachtoffers uit".
Vroeger (zinnen die zo beginnen zouden verboden moeten worden) leerden we dat politici keuzes maken en dat die uitgevoerd moeten worden. Loyaliteit was meer dan een woord. De loyaliteit is er, meer als professioneel onderdeel dan als hogere waarde, nog steeds wel. Het institutioneel respect voor de dames en heren gekozenen neemt wel af. Ambtenaren zijn tenslotte ook burgers en in die zin net mensen. Wie kaatst, krijgt de bal terug. Het wordt, net als in het spel, pas vervelend als de bal niet meer terugkomt omdat de spelers apathisch gedrag zijn gaan vertonen. En dat punt dreigt. Er is dus maar één optie: er iets aan doen, maar dan wel door ons allemaal. En ons, dat zijn politici én medewerkers.
We doen nuttig werk voor de samenleving. De vraag is alleen, wélk werk moeten we doen ? Keuzes moeten worden voorbereid, maar dan moeten ze ook gemaakt worden. Roepen om minder regels heeft geen zin als er tegelijk om meer gevraagd wordt. En dat geldt voor controle-mechanismen net zo. Roepen om bezuinigen is niet zinvol als de aandacht zich slechts richt op aantallen ambtenaren. Gelijkblijvende lasten beloven zonder in de kwaliteit van de samenleving en de voorzieningen te snijden is bedrog. En iedereen heeft dat door. Kiezen of nee zeggen, het is een kunst. En kunst is wat bijzonders.
We doen zinvol werk voor de samenleving. De vraag is hoe we dat het best kunnen doen. Tegen alle stromen van cijfers, benchmarks en modellen in, propageer ik de gezond verstand methode. Hou het simpel, benader problemen met zicht op de mens erachter en maak fouten op volwassen wijze goed. Niet met managementtaal maar gewoon op praktische wijze.
We doen een reeks taken voor de samenleving. De vraag is welke taken op welk niveau hoeveel mensen rechtvaardigen. In hoeveel collegeprogramma's staat die volgorde? Het is óns werk alles zo te organiseren dat de kosten ervan zo laag mogelijk zijn. Gaat het niet goed? Dan zorgen we dat het beter gaat. Gaat het goed? Dan doen we dat ook. We hebben geen winstverwachting of substantiële bonus nodig om consequent te ontwikkelen.. Dat zit ingebakken en daar zouden we met zijn allen zuinig op moeten zijn.
We doen belangrijk werk. Dat kan alleen gedijen in een politiek-bestuurlijke omgeving die keuzes maakt, ruimte geeft en op volwassen wijze reageert op professioneel handelen maar ook als dat eens een keer ontbreekt. . En komt die ruimte van twee kanten, dan komt de rest vanzelf. Wellicht worden grappen over ambtenaren en politici dan weer leuk. Want als dat gebeurt hebben "werken- bij- de- overheid" campagnes wellicht weer zin. Als die dan nog nodig zijn want het werk is leuk genoeg voor slimme enthousiaste jonge mensen tenslotte…..mits ze dat overal lezen uiteraard.
Leendert Maarleveld is gemeentesecretaris van de Gemeente Smallingerland
Oei