Vereniging voor OverheidsManagement

Gesproken column door Ab Ab.Warffemius tijdens het Reuring Café op 7 september 2010, Krimpkramp of groei.

Vroeger kreeg ik wel eens wat meewarige blikken toegeworpen als ik zei dat ik voor de overheid werkte. Zo’n blik die uistraalt: “Dat is niets voor jou! Al die stroperigheid en al die bureaucratie...”

Ach ja, anderen weten altijd zó goed wat voor jou het beste is.
Als ik tegenwoordig uitleg waar ik als directeur van De Werkmaatschappij mee bezig ben, zie ik soms monden openvallen van verbazing.

Er gebeuren dan ook goede dingen (al zeg ik het zelf)

• Concernbreed werken (waar zijn we niet aan het ontschotten?)
• Ondernemen binnen de gekke context van de overheid
• Werken aan kwaliteit van zichtbare dienstverlening
• Innovatie centraal stellen (écht nieuwe slimme coalities smeden)
• Besparingen realiseren door niet alleen te bezuinigen maar ook bijvoorbeeld slimmer in te kopen). 

Langzamerhand dringt het besef door dat de overheid in rap tempo bezig is veranderingen door te voeren die een paar jaar geleden nog voor onmogelijk werden gehouden. Natuurlijk helpen allerhande technologische mogelijkheden daarbij maar er is ook – en vooral - sprake van een verandering in mentaliteit!!. Daar mogen we trots op zijn en als anderen ons dat schouderklopje niet geven dan moeten we het zelf maar doen. Bij deze!

Want zeg nou toch zelf:

• We hebben 26 HRM processen uniform binnen het Rijk beschikbaar gemaakt die bovendien via selfservice werken;
• De digitale werkplek is geen droom meer: hij komt eraan
• Departementen gaan “samenwonen”. Daarbij domineert niet het ‘of’ maar het ‘hoe’ het gesprek
• Het rijk treedt bij aanbestedingen meer als eenheid op, zoals bij dienstauto’s of energie-inkoop.

En nou komt mijn punt. Mijn ervaring is dat bij de verandering van de overheid twee vliegwielen de boel in beweging hebben gezet:

Eén: niet de beleidskolom is leidend, maar de bedrijfsvoering, en

Twee: niet het topmanagement maar de werkvloer tekent voor de initiatieven. Dáár zit de creativiteit.

Als we die energie willen blijven benutten moeten we doorpakken. Ik wil hier vanmiddag vier knuppels in het Reuringhok gooien:

1. Weg met de kruideniersmentaliteit,
2. Ruim baan voor de vernieuwers
3. Verbied de kaasschaaf, en
4. Stop dat geneuzel over ‘kleinere overheid’.

Ik licht dit kwartet kort toe en dan hoop ik dat we er even lekker over door kunnen debatteren.

1. Weg met de kruideniersmentaliteit! Soms lijkt het erop dat de Vernieuwing van de Rijksdienst wordt afgemeten aan het aantal fte’s dat moet worden afgeslankt. Dat is een kortzichtige manier van denken die in ieder geval in de politiek maar ook in de ambtelijke top regelmatig wordt gehanteerd. Veel van de aanwezige energie en innovatiekracht wordt zo weggeslagen. Ik krijg het niet warm van het invullen van weer een overboekingsformulier voor 0,5 fte….Dat moet anders kunnen: wel het merendeel van de taakstelling halen maar tegelijkertijd investeren in innovatie. Dan snijdt het mes aan twee kanten!

2. Ruim baan voor de vernieuwers! Iedereen is in theorie voor de concernbenadering. Je hebt immers wat uit te leggen als je dat niet bent. Het is een beetje een sociaal wenselijke houding. Tegelijkertijd is dat geen garantie dat er in de praktijk overeenkomstig de concerngedachte wordt gehandeld. De kruiwagens met zand staan vaak klaar om in het proces gekieperd te worden. Altijd is er wel een reden te bedenken om NIET bij een concernbrede werkwijze aan te sluiten. Concernbreed handelen in praktijk betekent dat je open moet staan voor verandering en dat is eng. “Weg met de angsthazen” en “ruim baan voor vernieuwers”. Eigenlijk is dit een pleidooi voor: practice what you preach! Juist die concernbrede benadering vergt medewerkers die bereid zijn om over de “eigen schaduw heen te springen”.

3. Verbied de kaasschaaf! Het is een nuttig instrument om vooral wat stugge kaas op het brood te krijgen maar het slaat elke inhoudelijke discussie over keuzen maken dood. Onder het motto “gedeelde smart is halve smart” draait de productie van kaasschaven op volle toeren. Wat zeg ik: gedeelde smart wordt zo dubbele smart! De Heroverwegingsrapporten bieden meer dan voldoende mogelijkheden om daadwerkelijk keuzen te maken

4. Kleinere overheid: stoppen met dat maffe mantra. Er lijkt een soort mantra te bestaan bij de politiek dat de overheid kleiner moet. Op zich niet erg maar hou op met de suggestie dat het op dit moment helemaal niets is en dat we nog wel tienduizenden ambtenaren minder kunnen. Nederland heeft een van de best functionerende ambtelijk apparaten ter wereld. Een apparaat om trots op te zijn. Waar zijn de politici die ook dat durven te roepen in de zaaltjes in het land? Dat zou mij in ieder geval extra motiveren.

Als het lukt om deze randvoorwaarden in positieve zin te veranderen spelen we met elkaar een gewonnen wedstrijd!