Tijdens de 136e editie van het Reuring!Café, op dinsdag 30 juni 2026, stond één vraag centraal: “Hoe herstelt de overheid haar fouten en wint zij het vertrouwen terug?”
Deze editie werd in samenwerking met het programma Erkenning en Herstel van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties georganiseerd. De avond stond onder leiding van voormalig topambtenaar en bestuurslid van de VOM Mark Frequin. Host van de avond was Wilbert van de Griendt, programmadirecteur van het programma Herstel Toeslagen bij het ministerie van Financiën. De vier bankgasten van de avond waren Marianne van den Anker, ombudsman Rotterdam-Rijnmond, Caroline van Kessel, voorzitter van de stichting Q–uestion, Jos de Keijser psychologe en voormalig hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en Bart Snels, kwartiermaker Slagvaardige Overheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Ingewikkelde procedures
Wilbert vertelde aan het begin van het debat over de vooruitgang van de hersteloperatie toeslagen. Dit is slechts een van de ongeveer twintig hersteloperaties die op dit moment in gang zijn. Hij zei dat het hele team zich ervoor schaamde wat er allemaal gebeurd is en hun sterkste drijfveer is om het systeem echt te willen veranderen en dingen in toekomst anders te doen. Tegelijk is de hersteloperatie een ingewikkeld proces. De overheid zit vaak vast in het systeemdenken. Volgens Wilbert zijn wij bij de overheid er ‘’heel goed in om dingen heel ingewikkeld te maken”.
Marianne vertelde dat Rotterdam met 44.000 mensen die direct getroffen werden, een van de steden was, die in het middelpunt van het toeslagenschandaal stond. Volgens Marianne valt het de overheid moeilijk om excuses voor fouten aan te bieden en ook om makkelijke oplossingen voor de geraakte mensen te bedenken. Ze benadrukte dat de overheid hier wel haar verantwoordelijkheid moet nemen.
Caroline vertelde over Q-uestions, een belangenorganisatie voor mensen die te maken hebben met Q-koorts. Volgens haar heeft de overheid tijdens de Q-koortsepidemie bewust gekozen voor de sector in plaats van voor de gezondheid van haar burgers en de erkenning hierover is er helaas nog steeds niet. Zij zei ook dat de mensen die ze tegenkomt een behoefte aan erkenning hebben. Jos voegde toe dat de erkenningsbehoefte van persoon tot persoon verschilt, maar dat de overheid te vaak in groepen in plaats van individuen denkt. Volgens Caroline duurt de doorlooptijd bij hersteloperaties ook te lang.
Bart gaf aan dat mensen, die door hersteloperaties getroffen worden, vaak waardevolle levenstijd missen, terwijl de overheid vaak alle tijd lijkt te hebben.Volgens hem is het ook niet mogelijk om te herstellen wat kapot gemaakt is, je kunt de mensen alleen op weg helpen. Volgens hem gaat het naast financiële schade ook om emotionele schade en het kwijtgeraakte vertrouwen in de overheid. Volgens Marianne hebben getroffen burgers vaak het gevoel dat de overheid hun wantrouwt.
Een behoefte om gehoord te worden
Volgens Marianne zitten ook hersteloperaties vol met procedures en regels, terwijl getroffen mensen vaak gewoon een behoefte hebben om te horen: ‘’Wij hebben een fout gemaakt. Wij schamen ons. Excuses. Wij gaan ons best doen om dit op te lossen.’’
Volgens Jos is het moeilijk voor mensen hun eigen falen te laten zien, daarom valt het vaak moeilijk om te vragen: ‘’Wat heb je nodig?’’ Maar precies deze vraag is relevant om emotioneel te kunnen herstellen. Volgens Marianne staan angsten voor verzoeken om schadevergoeding, belemmerende procedures en angsten voor persoonlijke gevolgen voor de carrière vaak in de weg om dit soort eerlijk gesprek te kunnen voeren.
Wilbert voegde toe dat zijn ervaring laat zien dat het persoonlijk gezicht absoluut cruciaal is en dat persoonlijke excuses vaak enorm op prijs gesteld worden. Marianne uitte kritiek daarover dat bij elke hersteloperatie juristen betrokken zijn. Bart benadrukt dat het goed luisteren en de vraag ‘’Wat is je overkomen?’’ bij hersteloperaties belangrijker dan snel handelen is.
Caroline bevestigde de belangen van persoonlijke excuses. Bij de Q-koorts epidemie is dit te lang niet gebeurd. Verder hoort voor haar achter het woord sorry altijd de vraag: ‘’Wat kan ik doen om het goed te maken?’’
Wat kunnen wij doen?
Na de pauze was het zoals altijd tijd voor vragen uit het publiek. Een bezoeker zei dat in Nederland preventie mist. Waarom benadert de overheid niet proactief zelf de mensen die een recht op een uitkering hebben, zoals bijvoorbeeld in België? Juist de meest kwetsbare mensen vinden hun weg naar de overheid vaak niet. Marianne vertelde dat in Rotterdam-Zuid binnenkort een proeftuin komt waar uitkeringen automatisch toegekend zullen worden.
Bert voegde toe dat echte vereenvoudiging van overheidsprocessen nodig is. Volgens Wilbert is ook aandacht voor een soepele uitvoering extreem belangrijk. Carolina voegde toe dat sneller handelen en vroeger ingrijpen al iets van de complexiteit van de problemen kan wegnemen.
Een verdere vraag uit het publiek was of hersteloperaties echt van de organisaties moeten worden uitgevoerd die de fout gemaakt hebben. Zal zoiets niet eigenlijk buiten de overheid geplaatst moeten worden? Een andere bezoeker voegde toe dat het essentieel zei beleid met de mensen te maken over wie het gaat en niet over hen.
Jos benadrukte de belangrijke rol die ervaringsdeskundigen bij herstelprocessen kunnen spelen. Wilbert noemde de Stichting Gelijkwaardigheid en Herstel als positief voorbeeld.
Kijk hier het debat terug:
Geef een reactie